Krążowniki lotnicze projektu 1143.5

‚Admirał Kuzniecow’, pełna nazwa: ‚Admirał Fłota Sowietskogo Sojuza Kuzniecow’, ros. ‚Адмирал флота Советского Союза Кузнецов’ – radziecki, następnie rosyjski lotniskowiec, znajdujący się w służbie od 1991 do chwili obecnej; klasyfikowany w ZSRR i Rosji jako ciężki krążownik lotniczy (z uwagi na formalny zakaz przepływania lotniskowców przez Dardanele). W toku budowy nosił kolejno nazwy: ‚Riga’, ‚Leonid Brieżniew’ i ‚Tbilisi’. Jest to jedyny klasyczny lotniskowiec ukończony dla marynarki ZSRR lub Rosji i największy lotniskowiec zbudowany w Europie. ‚Admirał Kuzniecow’ przenosi do 30 samolotów i śmigłowców i wyróżnia się tym, że jako jedyny zbudowany lotniskowiec przystosowany jest do operowania z niego samolotów odrzutowych konwencjonalnego startu bez użycia katapulty.

W 1977 postanowiono przystąpić do prac nad klasycznym lotniskowcem, z którego start samolotów następowałby za pomocą katapulty. Projekt bazował częściowo na okrętach typu ‚Kiev’, co wyrażało się w numerze projektu – 11435 (lub 1143.5), lecz miał być od nich większy. Mimo mniejszej wielkości i mocy bojowej od lotniskowców amerykańskich, jednostka taka miała w założeniu być wystarczająca, aby zapewnić osłonę rejonów patrolowania atomowych okrętów podwodnych uzbrojonych w rakiety balistyczne, stanowiących najważniejszy komponent strategiczny radzieckiej floty, na dalekiej północy – Morzu Barentsa i Oceanie Lodowatym, a także umożliwić walkę z lotnictwem, okrętami nawodnymi i podwodnymi.

Na skutek m.in. braku doświadczeń z okrętami lotniczymi i różnych koncepcji w radzieckich kręgach sztabowych, z których część była nieprzychylna lotniskowcom, projekt podlegał licznym zmianom. Zwolennikiem budowy lotniskowca z dużymi możliwościami uderzeniowymi był m.in. admirał Siergiej Gorszkow. W 1980 minister obrony Dmitrij Ustinow uznał jednak zgodnie ze stanowiskiem Sztabu Generalnego, że okręt przede wszystkim powinien zostać wyposażony w nowo projektowane samoloty pionowego startu i lądowania Jak-141, w związku z czym zdecydował pomniejszyć okręt i zrezygnować z katapult, zachowując możliwość startu samolotów o klasycznym starcie przy użyciu tzw. skoczni (w terminologii rosyjskiej: trampoliny) – podwyższonego pokładu dziobowego. Doprowadziło to do dalszych opóźnień w pracach projektowych, mimo to odpowiednio zmieniony projekt wstępny lotniskowca z 1980 r. (z 46 samolotami i śmigłowcami, skocznią i jedną katapultą) nie został zaakceptowany.

Nowe prace nad lotniskowcem wyszły od rozwoju konstrukcji ostatniego okrętu typu ‚Kiev’ (‚Baku’, projektu 1143.4); prowadzono je pod oznaczeniem projektu 1143.42. W 1981 ministerstwo zdecydowało ponownie powiększyć wymiary okrętu i wprowadzić dalsze zmiany, czerpiąc przy tym z wyników prac nad niezaakceptowanym projektem 11435. Napęd i nadbudówka pozostały analogiczne do ‚Baku’. Zaakceptowany w maju 1982 ostateczny projekt otrzymał ponownie oznaczenie 11435 (1143.5). Na skutek powolnego tempa rozwoju samolotu Jak-141, który nie osiągnął gotowości do produkcji, skupiono się na pokładowych wersjach najnowszych myśliwców klasycznego startu, Su-27K (późniejszy Su-33) oraz MiG-29K (ostatecznie nie przyjęty na uzbrojenie).

Ceremonia rozpoczęcia budowy odbyła się 1 września 1982. Początkowo okrętowi nadano nazwę ‚Riga’, lecz 26 listopada 1982 zmieniono ją na ‚Leonid Brieżniew’. Budowa odbywała się z montowanych osobno dużych sekcji (po raz pierwszy w ZSRR). Data położenia stępki – ułożenia pierwszych zmontowanych sekcji – 22 lutego 1983. Okręt wodowano 4 grudnia 1985, a 11 sierpnia 1987 przemianowano na ‚Tbilisi’. W lecie 1989 jego gotowość sięgnęła 71%. 21 października 1989 nieukończony okręt wyszedł na próby operacji lotniczych na morzu – 1 listopada 1989 wylądował na nim jako pierwszy W. Pugaczow na Su-27K, a potem tego samego dnia wylądował i wystartował jako pierwszy T. Aubakirow na MiG-29K. Próby morskie okrętu miały miejsce dopiero w czerwcu i lipcu 1990, a 1 sierpnia zaczęły się próby odbiorcze. 4 października 1990 lotniskowiec ostatni raz przemianowano na ‚Admirał Fłota Sowietskogo Sojuza Kuzniecow’ (Адмирал Флота Советского Союза Кузнецов). 20 stycznia 1991 okręt wcielono do służby do radzieckiej Floty Północnej, a 29 stycznia 1991 podniesiono na nim banderę.

Podczas budowy okrętu, wykrytej przez amerykańskie satelity rozpoznania, na Zachodzie krążyło wiele spekulacji, m.in. w sprawie nazwy okrętu. Typ ten określono początkowo tymczasowo: ‚Black-Com-2’ (‚Black Sea Combatant 2’). W źródłach zachodnich spotyka się też nazwy tego typu: ‚Kremlin’, ‚Kreml’, ‚Brezhnev’ lub ‚Orel’, w końcu ‚Kuznetsov’.

‚Admirał Kuzniecow’ ma konstrukcję typową dla lotniskowców, lecz wyróżnia się pewnymi wyjątkowymi cechami. Jest to największy lotniskowiec zbudowany w Europie, niewiele mniejszy wymiarami od amerykańskich ‚superlotniskowców’. Jako jedyny lotniskowiec dostosowany jest do operowania z niego samolotów odrzutowych konwencjonalnego startu przy użyciu skoczni startowej, a nie katapulty – system STOBAR.

Kształt i układ pokładu ‚Kuzniecowa’ jest zbliżony do wprowadzonego przez lotniskowce amerykańskie typów ‚Forrestal’ i dalszych, z dużym nawisem pokładu nad lewą burtą i nieco mniejszym nad prawą burtą. Duża nadbudówka wyspowa umieszczona jest typowo dla lotniskowców, na prawej krawędzi wystającej części pokładu, w celu pozostawienia jak największej ilości miejsca na operacje lotnicze. Powierzchnia pokładu wynosi 14 800 m², maksymalna szerokość przeznaczona na operacje lotnicze to ok. 67 m. Droga do lądowania jest odchylona od rufy pod kątem 7° w lewo i ma długość 205 m i szerokość 26 m. Znajdują się na niej cztery liny hamujące (aerofiniszery) systemu Swietłana-2, w odstępach 12 m oraz podnoszona bariera awaryjna. Na dziobie pokład lotniczy wznosi się pod kątem 14,3°, stanowiąc tzw. skocznię, umożliwiającą uzyskanie większego kąta natarcia płata przez startujący samolot i zwiększenie siły nośnej.

Lotniskowiec ma trzy wyznaczone stanowiska startowe dla samolotów, z tego dwa znajdują się w części dziobowej, schodzące się w centralnym punkcie krawędzi skoczni (długość rozbiegu 90 m, dla samolotów ze zredukowanym uzbrojeniem). Trzecie stanowisko przeznaczone jest do startu samolotów Su-33 z maksymalną masą startową (32 t) i znajduje się na początku pokładu do lądowania (długość rozbiegu 180 m, bez skoczni). Dwa podnośniki dla samolotów o nośności 40 t umieszczone są na prawej krawędzi pokładu. Hangar umieszczony pod pokładem lotniczym ma powierzchnię 3980 m² i wymiary 153 x 26 x 7,2 m. W hangarze zainstalowany jest system wewnętrznego transportu samolotów. Wzdłuż burt okrętu pod wodą znajduje się system przedziałów chroniący przed wybuchami podwodnymi – głębokość systemu wynosi 4,5-5 m.

Unikalną cechą jak na lotniskowiec, wiążącą się z jego ‚krążowniczą’ klasyfikacją, jest posiadanie uzbrojenia ofensywnego w postaci 12 wyrzutni ciężkich przeciwokrętowych pocisków rakietowych dalekiego zasięgu P-700 Granit, służących głównie do zwalczania grup lotniskowców potencjalnego przeciwnika. Umieszczone one są w zamykanych silosach pod pokładem dziobowym, między drogami startowymi dla samolotów. Okręt ma także wyjątkowo silne uzbrojenie przeciwlotnicze i przeciwrakietowe bliskiego zasięgu, w postaci 4 modułów po 6 ośmioprowadnicowych pionowych wyrzutni rakiet ‚Kinżał’ i po 2 zestawy artyleryjsko-rakietowe ‚Kortik’, umieszczonych z czterech stron pokładu okrętu (na obu burtach w części dziobowej i rufowej). Według projektu, grupa lotnicza miała składać się z 26 myśliwców Jak-41 (Jak-141), Su-27K (Su-33) lub MiG-29K oraz 24 śmigłowców; praktycznie ilość zabieranych myśliwców i śmigłowców nie przekracza 30, w tym do 12-13 myśliwców. Obecnie używane są jedynie ciężkie myśliwce Su-33, mające pewne możliwości uderzeniowe, samoloty szkolne Su-25UTG oraz śmigłowce zwalczania okrętów podwodnych Ka-27PŁ, wsparcia ogniowego Ka-29, ratownicze Ka-27PS i wczesnego ostrzegania Ka-252RŁD (Ka-31).

‚Admirał Kuzniecow’ jest jedynym klasycznym lotniskowcem radzieckim, który został ukończony, mimo że podjęto budowę także kolejnych jednostek tej klasy. W 1983 zdecydowano zbudować drugi lotniskowiec projektu 11435. Otrzymał on początkowo również nazwę ‚Riga’, lecz 19 czerwca 1990 przemianowano go na ‚Variag’. ‚Variag’ przewidziany był dla Floty Oceanu Spokojnego, z terminem oddania do służby w 1993. Wodowano go 25 listopada 1988. Ukończeniu okrętu przeszkodził jednak rozpad ZSRR i kryzys gospodarczy w republikach poradzieckich. Pod koniec 1991 zaprzestano finansowania budowy. W marcu 1995 Rosja oficjalnie zrezygnowała z okrętu i przekazała prawa do niego stoczni CzSZ w Nikołajewie za długi. Jego gotowość sięgała wówczas 67%. Po przetargu w latach 1997—1998, okręt sprzedano za 20 milionów USD chińskiej firmie Agencia Turistica e Diversoes Chong Lot Limitada, zarejestrowanej w Makau, w celu przebudowy na pływający kompleks hotelarsko-rozrywkowy. Jednakże chińska firma nie dotrzymała umowy. W 2004 lotniskowiec został przekazany marynarce wojennej, która podjęła w stoczni Changxingdao prace nad jego dokończeniem. W 2012 okręt wszedł do służby w Marynarce Wojennej Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej pod nazwą ‚Liaoning’.

Dane taktyczno-techniczne:
wyporność:
standardowa: 46 540 t
normalna: 53 050 t
pełna: 59 100 t
maksymalna: 61 390 t

wymiary:
długość: 306,45 m (na linii wodnej 270 m)
szerokość: 71,96 m (na linii wodnej 33,41 m)
zanurzenie: 8,05 m, maks. 10,4 m
wysokość burt: 25,7 m
napęd: 4 turbiny parowe o mocy łącznej 200 000 KM, 8 kotłów parowych KWG-4, 4 śruby
prędkość: maks. 29 węzłów, ekonomiczna 18 w (faktycznie mniejsza)
zasięg: 3850 mil morskich przy prędkości 29 w, 8417 Mm / 14 w.
zapas paliwa: 9918,5 t mazutu (i 2500 t paliwa lotniczego)
załoga: 1533

Uzbrojenie:
12 wyrzutni rakiet przeciwokrętowych 3M45 kompleksu P-700 ‚Granit-NK’ (12 pocisków)
24 wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych bliskiego zasięgu 3M80 ‚Kinżał’ (192 pociski)
8 systemów artyleryjsko-rakietowych obrony bezpośredniej ‚Kortik’ (po 2 działka 30 mm i po 8 wyrzutni rakiet przeciwlotniczych 9M311, zapas 256 pocisków)
6 systemów artyleryjskich obrony bezpośredniej z działkami 30 mm AK-630 (2 na rufie, po 2 na lewej i prawej burcie)
2 wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych do zwalczania torped ‚Udaw-1’ (60 pocisków) (na rufie).

Grupa lotnicza:
do ok. 30 samolotów i śmigłowców (zwykle ok. 7-12 myśliwców Su-33 i ok. 12 śmigłowców Ka-27 lub Ka-29)

Wyposażenie elektroniczne:
1 wielofunkcyjny kompleks radarowy Mars-Passat (4 anteny ścianowe wokół nadbudówki)
1 radar trójwspółrzędny dozoru ogólnego MR-750 Fregat-MA (na szczycie nadbudówki, nad systemem Rezistor)
2 radary dozoru powietrznego MR-350 Podkat (z przodu i tyłu na dachu nadbudówki)
3 radary Wajgacz
radarowy system naprowadzania lotnictwa Rezistor K4 (cylindryczna osłona anteny na szczycie nadbudówki)
systemy walki radioelektronicznej
podkilowa stacja hydrolokacyjna Polinom-T

 Galeria zdjęć

Szczegóły konstrukcji

Wizualizacje

Planiki, przekroje, rysunki

Przykładowe malowania

Zestawy modelarskie

Modele